Ephesus

Ephesus

De historie van Ephesus strekt zich uit van een ver verleden, gehuld in mysteries, tot de glorierijke periode als hoofdstad van het Romeinse Rijk in Klein-Azie.

De naam Ephesos is waarschijnlijk afgeleid van de naam "Apasas", de naam voor deze plaats die stamt uit de bronstijd. Een Griekse naam die waarschijnlijk "bij" betekend. De stad was het symbool voor de meest bekende der godinnen, Artemis. De geschiedschrijver Strabo schrijft dat de eerste bewoners de Karians en de Lelegians zijn geweest, terwijl een andere geschiedschrijver, Pausanius, de amazones van Thermodon als stichters van de stad beschrijft. Deze amazones zouden een tempel voor de godin Artemis hebben opgericht.

Androklos, de zoon van de koning van Athene, Kodros, was van de laatste bewering meer overtuigd en dus kunnen kunstwerken hiervan tegenwoordig worden bezichtigd in het museum van Selcuk/Ephesus. Een vertaling van een inscriptie, waarop de beroemde woorden van de god Apollo staan, zeggen waar de stad zou moeten worden gebouwd. "Een vis zal het U laten zien en een beer zal de weg wijzen". Deze inscriptie lijkt erop dat de eertste versie de waarheid is. Archeologen moeten het bewijs voor een van de verhalen nog vinden. Er zijn wel aanwijzingen, en keramische vondsten die duiden dat de nederzetting terug gaat naar de tijd van de Mycaenen.

Met een bevolking van meer dan 200.000 mensen (1e eeuw AD) blijkt dat de lokatie veel geografische voordelen heeft. Het strand met zijn zoetwaterbron was voor de zeelieden een waardevolle plek.

Daarnaast gaven de beschutte haven en de passerende handelsroutes de stad een grote bloei. Tegenwoordig kan men getuige zijn van de magie van het eens Romeinse Ephesus. Maar wat niet meteen opvalt zijn de diverse stadia van de ontwikkeling van de stad, zoals de verplaatsing van de stad naar zijn huidige positie in de Griekse tijd. Zowel geografische als politieke aspecten hebben hierin een rol gespeeld.

In tegenstelling tot veel naburige steden heeft Ephsesus vele politieke problemen goed overleefd. Zoals bijvoorbeeld de inval van de Cimmarians in de 7e eeuw BC en de verovering door koning Kroisos, de “Gouden Koning”, in de 6e eeuw BC. Later de heerschappij van de Perzen onder konig Cyrus. Na het verlies van de Perzen in Griekenland sloot Ephesus zich aan bij de Delian-liga, tot de Perzen de touwtjes weer in handen kregen in 386 BC.

Alexander de Grote

Alexander de Grote bevrijdde Ephesus in 334 BC en zo viel Ephesus weer in Griekse handen. Een korte naamswijziging naar “Lysimachos” en een verdere verplaatsing richting de zee, waar het tegenwoordig ligt, waren de latere gevolgen.

In 133 BC was Ephesus deel van het Attalid koninkrijk, bevriend met Rome, en werd onder het bewind van keizer Augustus de nieuwe hoofdstad van de Romeinse provincie Azie.

Het enige constante element door de geschidenis heen, was de aanbidding van de godin Artemis, tot Keizer Theodosius alle gosdiensten verder afschafte in het voordeel van het Christendom.

Het heiligdom van haar tempel lag in het midden van de eerste nederzetting en de godin laat vele Aziatische kenmerken zien. De Griekse schrijver Pausanias beschrijft de eerste bewoners als vredig verzameld rondom het heiligdom van hun godin, Artemis. Deze godin werd vervolgens door de Grieken overgenomen als hun eigen Artemis.

De combinatie van het heiligdom en het geloof in de godin, samen met de tempel die voor haar werd gebouwd ( een van de oude zeven wereldwonderen ) brachten pelgrims uit alle hoeken van de wereld naar deze plaats. De enorme rijkdom en de roem van deze metropool gaven de stad de bijnaam van Neokronos ofwel hoeder van de tempel. De bezoekers van de huidige stad kunnen zich niet voorstellen hoe geweldig Ephesus was in de geschiedenis. Enkel ruines en enkele structuren zijn overgebleven en de mooiste voorwerpen bevinden zich in musea over de gehele wereld.

Ondanks de schaarse overblijfselen ademt de plek toch een rust uit. Het Christendom heeft een geweldige invloed gehad op de cultuur rondom Artemis. Ook op economisch vlak, gezien de vele pelgrims die de stad bezochten vanwege de godin. De eerste opstand tegen Paulus en het Christendom werden veroorzaakt door Demetrius de zilversmid, vanwege het negatieve effect op de bestaande handel. Tegenwoordig kan de bezoeker, in een van de grootste theaters uit die tijd met een cappaciteit van 24.500 zitplaatsen, nog een indruk krijgen van de opstand als er word geroepen "Groot is Artemis van Ephesus".

Met het verval van het Romeinse Rijk in de 3e en 4e eeuw AD, ging ook de glorie van Ephesus verloren. Daarnaast werd de stad ook regelmatig overvallen door plunderaars die vanuit zee kwamen. In 262 AD verwoestten grote branden grote delen van de stad. Maar zoals eerder werd de stad weer opgebouwd met prachtige nieuwe gebouwen. De nieuwe staatsreligie werd het Christendom in de 4e eeuw AD en daarmee rees ook de vraag naar Christelijke gebouwen. Voor de bouw van deze gebouwen gebruikte men het marmer van de vervallen tempel van Artemis.

De Heilige Maagd Maria

De aanvaarding van de cultuur rondom de Heilige Maagd Maria als de moeder van Jezus door het 3e concilie van de kerk in 431 AD, voegde wel het idee toe aan de voorgaande cultuur als zijnde het idee van de Heilige Moeder van Ephesus. Marie kwam naar Ephesus onder begeleiding van de apostel Johannes in de eerste eeuw. Haar huis op de heuvel, uitkijkend over de stad, trekt tegenwoordig vele pelgrims. De grote kerk van Ephesus, genoemd naar Maria, wordt nog af en toe gebruikt voor ceremonies.

In de middeleeuwen zorgde de zwaar verwaarloosde haven niet allen voor isolement, maar ook voor ziekts zoals malaria. Een verder verval van de stad was onvermijdelijk.Tegen het einde van het Byzantynse Rijk was de stad niets meer dan een onbelangrijke kleine plaats, maar nu gelegen onder de beschutting van de berg Ayasoluk. Tijdens de renaissance in de 14e eeuw was de stad geheel verlaten.